M. is nu 11 jaar en woont sinds 18 maanden in ons huis. Hij is wat klein en heel slank maar fijn gebouwd voor zijn leeftijd. Zijn huidskleur is iets lichter dan de andere jongens. Zijn hoofd is ietsje groter in verhouding tot de rest van zijn lichaam. M. heeft grote ogen die veel op willen nemen. In de eerste maanden van zijn verblijf week de angst en onzekerheid nauwelijks uit zijn ogen en uit zijn lichaamstaal. Dat was goed te begrijpen. Zijn vertrouwen in de mensheid had al op jonge leeftijd flinke deuken opgelopen. Zijn Moeder had al eerder 5 andere kinderen gekregen en M. was een nakomertje waar eigenlijk niet op was gerekend. Zij heeft nog steeds een groentetafeltje op een van de meest smerige markten in een ghetto van Dakar. Haar huidige man is diabeet en kan nauwelijks werken. M. was leerling in een Koranschooltje. Daar werd flink geslagen. Eenmaal bij ons opgenomen knapte hij zienderogen op. Opvallend was dat M. nadacht voordat hij ging spreken. En als hij sprak dan wisten wij na verloop van tijd dat hij zelden onzin sprak en altijd doelgericht. Als je een hand op zijn schouder legde dan voelde je hem meteen verstijven. Ook huilde hij weleens stilletjes en zonder enige aanleiding.
Na enige tijd had hij ontdekt dat hij naast mij op een stoel mocht gaan zitten terwijl ik aan het werk was aan mijn bureau. Hij zat dan stil en soms uren mee te kijken zonder iets te vragen. Pas toen hij voldoende Frans had opgepikt in ons schooltje begon hij vragen te stellen. "William ben je boos?", waarom vraag je dat M.? "Nou je kijkt zo lang naar dat papier", dat is een stroomrekening M. en die vindt ik niet leuk. "Maar als je hem betaald hebt dan is alles toch weer goed". M. was duidelijk contact aan het leggen. Hij was begonnen met het proberen te begrijpen wie en wat voor persoon ik ben. Als ik M. iets vroeg dan gaf hij vaak geen antwoord. "ben je vaak geslagen op de Koranschool?" M. keek dan met grote ogen voor zich uit en zei dan "rien" het stopwoordje in het Frans als je niets kwijt wil. Toch schoof de stoel dagelijks ietsje dichter bij en op een dag voelde ik zijn schouder onder mijn arm aanleunen. Daar was ik zelf even "rien" van.
Er wordt in Senegal traditioneel enorm veel gepraat (waxtaan is Wolof voor discussie) daar is ook veel tijd voor. Er worden veel vergaderingetjes belegd en men praat vooral op een manier waarop je als spreker altijd het gelijk aan jou kant hebt staan. Het is ook een mooie manier om elkaar sociaal in de gaten te houden en te controleren. Als botte Hollander houd ik niet zo van dat geouwehoer. Vooral als de Koran erbij wordt gehaald dan gaan er bij mij een paar alarm bellen rinkelen. Er zijn gewoonweg veel Senegalezen die door het mengen van realiteit en fictie een grote puinhoop maken van een gesprek wat productief zou kunnen zijn. Dat de Koran en Bijbel de meest aangehaalde maar minst gelezen boeken in onze wereld zijn heeft kennelijk niet geleid tot het daadwerkelijk begrijpen van de inhoud. Allah wordt tijdens de discussies vele malen aangehaald en ook bedankt. Waarvoor is mij niet precies duidelijk. De kinderen die in Senegal opgroeien worden vanaf dag 1 geconfronteerd met een mengeling van animisme, de Islam en andere stam gebonden bijgeloven en verhalen van vroeger. Die verhalen worden vaal als een soort wetboek gepresenteerd.
De in Senegal gebruikte opvoedingstechnieken zijn een onduidelijke maar autoritaire mix van eigen tradities, Islamitische en koloniale invloeden. Hierdoor is er kennelijk geen methode ontwikkeld om kinderen voldoende aandacht en affectie te geven. Recht op aandacht en liefde verdien je pas als je een volwassen persoon bent. Onderwijs voor iedereen is de slagzin (maar je moet wel geld hebben)en als je de Koran goed kent dan heb je eigenlijk geen andere kennis meer nodig.
Er wordt in Senegal vaak meer geld uitgegeven (na langdurig ge-waxtaan) aan bezweringen door een Marabout/Medicijnman dan aan medicijnen die een kind gewoon beter maken. M. had veel kettingkjes met leren buideltjes (gris gris) om zijn heupen toen hij bij ons kwam. In elk leren buideltje zitten heilige spreuken of bepaalde kruiden. Het kunnen ook stukjes bot zijn van een bepaald dier of stukjes schors van een bepaalde boom. Omdat M. wat ziekelijk was werd hij zeer vaak naar de traditionele genezer gebracht. In donkere kamers met walmende stoofjes waarop brouwsels werden bereid en ook vaak een groot mes om ontzichtbare kerven te geven op armen, benen of andere plekken van het lichaam zit de medicijnman dan te prevelen, luistert naar de klachten en begint weer te prevelen. Pas na enige maanden had ik door dat M. van mij dacht dat ik een witte Marabout was. Hij zag mij immers vaak wonden behandelen. Maar omdat ik nogal langzaam besluiten kan nemen kijk ik eerst langdurig naar een wond of eczeem en kom dan pas in actie. M. dacht dat ik alvast een ritueel deed.
Soms zat M. naast mij of in de groepskring en zei dan opeens "Mijnheer S. komt straks langs". M. hoe weet jij dat? "rien" zij hij dan. Na 10 minuten stond Mijheer S. opeens voor de deur. Of "William mag ik mijn moeder bellen" waarom M.? "Ik weet het niet maar mag ik wel bellen nu". Het bleek dan dat zij al dagen ziek thuis lag. (thuis is een donker kamertje wat vaak onder loopt). Steeds vaker viel het op dat M. voorspellingen deed of zeer treffende opmerking maakte over iemands gedrag of stemming. Omdat de Kidz regelmatig eten en douchen en ook veel in zee spelen groeide M. flink en werd zelfs wat dikker. De leren veters met al die buideltjes begonnen te knellen. Een paar maanden terug kwam hij geschrokken mijn kamer in lopen. In zijn hand had alle buideltjes en riempjes die om zijn heupen hadden gezeten. Door slijtage en het dikker worden hadden zij allen losgelaten. M. was een beetje in paniek. Wat moet ik doen William? Leg alles maar in mijn medicijnkast dan kunnen de buideltjes daar verder helpen. Gelukkig vond M. dat een goed plan.
De laatste maanden is M. vrolijker en opener geworden. Zijn voorspellingen laat hij achterwege en hij speelt nu gewoon mee met de andere kinderen. Ik hoor hem vaker lachen en hij maakt ook zelfs een beetje ruzie. Als hij later groot is wil hij mij verzorgen want als ik oud ben dan kan ik volgens hem niets meer (helderziendheid?)!
Het zal je kind maar wezen. www.dakarkids.info
